Рус шеъриятининг «Кумуш асри» ҳақида сўз кетганда, Николай Гумилёв номи ўзгача бир виқор ва жасорат билан жаранглайди. 1886 йилда Кронштадтда туғилган бу инсон шунчаки шоир эмас, балки ҳақиқий саргузашт изловчи сайёҳ ва довюрак жангчи эди. У замондошларидан фарқли ўлароқ, илҳомни совуқ кабинетлардан эмас, балки Африканинг жазирама чўлларидан, ёввойи табиат қўйнидан ва жанг майдонларидан излади. У Африка қитъасига бир неча бор экспедиция уюштириб, Эфиопия императори билан учрашган ва экзотик таассуротларини ўзининг ажойиб шеърларига кўчирган камёб рус шоирларидан биридир. Унинг машҳур «Жираф» шеъри узоқ ўлкалардаги гўзалликни кулранг ҳаётга олиб киришга бўлган уриниш эди. Гумилёв акмеизм оқимининг асосчиси сифатида шеъриятда мавҳумликдан қочиб, сўзнинг аниқлиги ва ёрқинлигини талаб қилди. Унинг шахсий ҳаёти ҳам ижоди каби ёрқин ва мураккаб кечди; буюк шоира Анна Ахматова билан бўлган турмуш ва муҳаббат тарихи адабиёт оламининг энг машҳур афсоналаридан бирига айланди. Биринчи жаҳон уруши бошланганда у кўпчилик ижодкорлар каби четда турмади, балки ўз ихтиёри билан фронтга кетди ва кўрсатган жасорати учун икки марта «Авлиё Георгий» хочи билан тақдирланди. Бироқ шоирнинг тақдири фожиали якун топди. 1921 йилда большевиклар ҳукумати уни сохта «Таганцев фитнаси»да иштирок этганликда айблаб, ҳибсга олди. Гумилёв тергов пайтида ҳам, ўлим олдида ҳам ўзини ҳақиқий офицерларга хос мардона тутди. У бор-йўғи 35 ёшида отиб ташланди, аммо ўзидан кейин «Оловли устун», «Марваридлар» каби ўлмас тўпламларни ва ўғли — буюк тарихчи Лев Гумилёвни қолдирди. Унинг номи узоқ йиллар давомида тақиқ остида бўлган бўлса-да, бугунги кунда у сўз ва амал бирлигининг тимсоли сифатида эъзозланади.
